Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
- Lập kế hoạch: là quá trình tính toán và đưa ra các phương án có
thể có để xác định một phương án tốt nhất cho quá trình phát triển. Điều đó
có nghĩa là chúng ta cần phải xây dựng nhiều phương án rồi từ đó lựa chọn
ra một phương án tối ưu nhất.
- Tổ chức thực hiện:
+ Cụ thể hơn bằng các chỉ tiêu. Đưa ra những biện pháp cho mục
tiêu đó.
+ Đưa ra các phương thức thực hiện các mục tiêu đã đề ra và các
chính sách được áp dụng.
2. Đặc điểm.
Khác với kế hoạch hoá của nước ta trong nền kinh tế tập chung, quan
liêu, bao cấp, kế hoạch hoá phát triển kinh tế – xã hội trong nền kinh tế thị
trường có những đặc điểm sau:
+ Thị trường vừa là đối tượng vừa là căn cứ của kế hoạch : Kế hoạch
được hình thành từ đòi hỏi trong hoạt động của thị trường, xuất phát từ thị
trường. Những kế hoạch đúng phải là những kế hoạch phản ánh được lợi
ích của các bên tham gia quan hệ trên thị trường.
Mặt khác thị trường chỉ có thể giải quyết được các vấn đề có tính
chất ngắn hạn, lâu dài, bền vững. Do đó việc sử dụng kế hoạch như một
công cụ để Nhà nước hướng dẫn thị trường và điều chỉnh thị trường nhằm
kết hợp giữa lợi ích ngắn hạn với lợi ích dài hạn, giữa sự phát triển trước
mắt với sự phát triển bền vững của đất nước.
+ Kế hoạch có tính linh hoạt, mềm dẻo: kế hoạch trong nền kinh tế thị
trường không phải là kế hoạch cứng nhắc mà là kế hoạch hết sức mềm dẻo
và linh hoạt thích hợp với điều kiện của thị trường. Điều đó có nghĩa là tuỳ
theo tình hình biến đổi của thị trường mà phải có kế hoạch thích ứng sao
cho phù hợp với yêu cầu của thị trường mà vẫn đảm bảo được mục tiêu của
kế hoạch. Vì vậy cần đảm bảo theo yêu cầu của kế hoạch.
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
+ Kế hoạch chỉ mang tính định hướng, kế hoạch đưa ra một loạt các
phương hướng sẽ phải đạt được trong tương lai với những chỉ tiêu cụ thể.
Điều này có nghĩa là những biện pháp mệnh lệnh hành chính trực tiếp
không được sử dụng, mà chủ yếu sử dụng các biện pháp gián tiếp để cho
nền kinh tế đạt được mục tiêu mà kế hoạch đã đưa ra.
- Trong xây dựng kế hoạch thì coi việc xây dựng kế hoạch là việc hình
thành nên các kịch bản, từ đó xây dựng nên nhiều phương án ứng với điều
kiện cụ thể, mục đích cụ thể. Qua đó ta có thể đưa ra các giải pháp lựa chọn
phương án tối ưu. Mặt khác chỉ tiêu kế hoạch phải được xây dựng trong
một khoảng và phải tạo ra được các phương án thay thế khác nhau .
Trong việc triển khai thực hiện kế hoạch áp dụng nguyên tắc thay đổi
theo kiểu dựa vào mục tiêu theo dõi mục tiêu và điều khiển theo sự biến
động của bên ngoài. Để sao cho kế hoạch thực hiện một cách không cứng
nhắc. Thích hợp với thị trường tại điều kiện hiện tại.
Trong việc tổ chức hệ thống quản lý kế hoạch việc lựa chọn cán bộ kế
hoạch được giao quyền cho các đơn vị trực thuộc. Cần tạo điều kiện thuận
lợi nhất cho cấp dưới phát huy hết khả năng của mình, để việc thực hiện kế
hoạch được diễn ra thuận lợi nhất.
II. VAI TRÒ CỦA KẾ HOẠCH 5 NĂM TRONG PHÁT TRI ỂN KINH
TẾ XÃ HỘI.
Hệ thống Kinh Tế Quốc Dân xét theo thời gian gốm có:
- Chiến lược phát triển kinh tế xã hội.
- Quy hoạch phát triển kinh tế xã hội.
- Các Chương trình dự án.
- Kế hoạch 5 năm.
- Kế hoạch hàng năm.
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
Giữa chiến lược phát triển kinh tế xã hội, quy hoạch phát triển, chương
trình dự án, kế hoạch 5 năm và kế hoạch hàng năm phải có sự ăn khớp,
trùng hợp về phương hướng phát triển kinh tế – xã hội. Mối quan hệ giữa
các yếu tố trên được đảm bảo nhờ vào những mục tiêu chung nhất và
những giải pháp chủ yếu giải quyết các vấn đề kinh tế – xã hội theo những
nguyên tắc và phương pháp được thống nhất.
Tuy mỗi loại kế hoạch có một đặc điểm nhiệm vụ chức năng riêng,
Nhưng kế hoạch 5 năm là hình thức kế hoạch chủ yếu và là trung tâm của
hệ thống kế hoạch trong nền kinh tế, kế hoạch 5 năm có vai trò hết sức
quan trọng. Điều này được thể hiện qua những đặc điểm sau:
- Thời gian chiến lược từ 20 năm đến 30 năm còn gọi là tầm nhìn.
Chiến lược cụ thể hoá tầm nhìn là cơ sở để xây dựng chiến lược một cách
thuận lợi. Nhưng trong khoảng từ 20 đến 30 năm thì việc tính toán hết
những thay đổi trong thời gian này là rất phức tạp, khó khăn và nhiều vấn
đề diễn ra bất ngờ mà có thể ảnh hưởng mạnh tới nền kinh tế mà tầm nhìn
không thể kiểm soát.
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Chiến lược PTKHXH
Quy hoạch PTKTXH
Kế hoạch PTKTXH
Kế hoạch hàng năm
Chương trình dự án
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
- Chiến lược phát triển là tổng hợp những phân tích, những đánh giá
và lựa chọn về căn cứ, những quan điểm, những mục tiêu phát triển kinh tế
xã hội của đất nước trong một khoảng thời gian dài trên mười năm và
những chính sách cụ thể để có thể thực hiện những mục tiêu đã đưa ra. Đây
được coi là bộ khung của kế hoạch để có thể dựa vào đó để xây dựng kế
hoạch ngắn hạn.
+ 5 năm là thời gian bắt đầu một nhiệm kỳ Đại Hội Đảng toàn quốc
mới, cùng với một nhiệm kỳ chính trị. ở đấy họ có thể rút ra được những
điều còn hạn chế chưa được thực hiêntrong kế hoạch 5 năm vừa qua, để
thực hiện kế hoạch 5 năm tiếp theo cho hoàn chỉnh và đạt hiệu quả cao
hơn.
Kế hoạch 5 năm là kế hoạch cụ thể hoá chiến lược phát triển trong
dài hạn của nền kinh tế nhằm xác định những mục tiêu, định hướng, những
nhiệm vụ, các chương trình, các cân đối vĩ mô chủ yếu và các giải pháp
chính sách có giá trị hiện hành trong thời gian 5 năm.
Kế hoạch 5 năm được xác định trong thời gian đó để phù hợp với
một chu kỳ phát triển của nền kinh tế, trong một chu kỳ đó nó thể hiện
được bản chất của một bộ phận kinh tế nào đó. Trong thời gian 5 năm đó
không quá dài để khi phát hiện được hạn chế để có thể xử lý kịp thời.
Trong môi trường hiện tại tiến bộ phát triển khoa học hiện đại thì 5
năm là thời gian trung bình để hình thành các công trình, dự án cơ bản
trong hệ thống phát triển các lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân, để có thể
đưa vào sử dụng và đánh giá phát huy hiệu quả vốn đầu tư. Kế hoạch 5
năm là khoảng thời gian không dài để đánh giá và cho các chỉ tiêu kế hoạch
mang tính thực tiễn. Từ đó, chúng ta mới có thể xây dựng định hướng mới
cho kế hoạch trong 5 năm tới.
5 năm là khoảng thời gian đảm bảo cho tính định hướng, chính xác
và hoàn thiện. 5 năm là khoảng thời gian đủ để đánh giá một chương trình
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
và dự án có thể mang lại hiệu quả hay không. Kế hoạch tạo ra các thay đổi
trong cơ cấu kin tế đồng thời thường xuyên duy trì tính cân đối của các yếu
tố và các lĩnh vực kinh tế quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Đến nay
chúng ta đang thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ 8 (2006 - 2010). Qua các
chặng đường 5 năm cơ cấu kinh tế lại có sự chuyển dịch đáng kể, vì trong
quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá thì qua 5 năm thì cơ cấu hay tỷ
trọng của các ngành có sự thay đổi lớn.
Chức năng của kế hoạch 5 năm là cụ thể hoá những phương hướng
chủ yếu của xã hội, xác định những mục tiêu cần tập trung, ưu tiên nhằm
biến đổi cơ cấu kinh tế và các biện pháp nhằn nâng cao hiệu quả của sản
xuất kinh tế của xã hội.
Qua đó ta có thể thấy kế hoạch 5 năm là yếu tố quan trọng trong hệ
thống kế hoạch hoá và là trọng tâm của công cụ quản lý vĩ mô trong quá
trình phát triển kinh tế – xã hội. Kế hoạch 5 năm được xây dựng dựa trên
cơ sở chiến lược phát triển kinh – tế xã hội và quy hoạch phát triển vùng.
Vì vậy ta có thể nói rằng kế hoạch 5 năm là bước đi cơ bản, cần thiết để
thực hiện chiến lựoc phát triển kinh tế – xã hội.
Chúng ta đã bước sang thời kỳ đổi mới được hơn 20 năm và đã có
nhiều bản kế hoạch 5 năm được đưa ra, đấy có thể coi là những bước đi đầu
tiên hết sức quan trọng của kế hoạch 5 năm trong quá trình đổi mới.Ba thời
kỳ kế hoạch đó đã mang lại cho chúng ta được nhiều thành tựu to lớn giúp
chúng ta từng bươc vững chắc phát triển. Và bên cạnh đó là những bài học
kinh nghiệm để chúng ta có thể thay đổi đê tiếp tục đổi mới và hoàn thiện
công tác kế hoạch hoá ở những chặng đường phát triển tiếp theo.
Kế hoạch 5năm 2001-2005 có vai trò hết sức quan trọng trong hệ
thống kế hoạhc hoá vì nó là một trong những bước đi đầu tiên làm kế hoạch
xây dựng nền móng cho nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp đáp
ứng được nhu cầu phát triển của toàn cầu.
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
Mặt khác nghị quyết đại hội 8 đã dần đặt ra yêu cầu sử dụng kế
hoạch 5 năm là chủ yếu và có phân ra từng năm, để đặt mục tiêu cụ thể.
Vậy nhằm để nâng cao chất lượng trong công tác Kế Hoạch Hoá ở
nước ta cần coi trọng kế hoạch 5 năm và lấy kế hoạch 5 năm là hình thức
quản lý chủ yếu để định hướng phát triển theo kế hoạch 5 năm làm lòng
cốt.
Một trong những chỉ tiêu để hoàn thành kế hoạch 5 năm là kế hoạch
hàng năm.
Kế hoạch hàng năm:
Kế hoạch hàng năm là một trong những công cụ triển khai cụ thể hoá
kế hoạch 5 năm. Nó phân đoạn 5 năm ra từng năm cụ thể để có thể hoàn
thành kế hoạch 5 năm một cách chắc chắn và bền vững.
Kế hoạch hàng năm nằm trong bộ khung của kế hoạch phát triển
kinh tế xã hội 5 năm và dựa trên chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất
nước, các nghành, các địa phương sẽ dựa vào bản kế hoạch hàng năm để
xây dựng kế hoạch phát triển của các ngành và của địa phương.
Cũng có thể nói đây là kế hoạch để điều hành, quản lý những chỉ
tiêu, nó bao gồm cả việc thiết lập những cân đối lớn dựa trên cơ sở nghiên
cứu, dự báo những nhu cầu của thị trường và điều chỉnh một cách hợp lý
cho các kế hoạch tiếp theo.
Mặt khác kế hoạch hàng năm còn là công cụ để hoàn thiện kế hoạch
5 năm, có tính chất bổ xung dựa vào những vấn đề mới chưa có trong nội
dung của kế hoạch 5 năm, nó là sự bổ xung cần thiết để kế hoạch 5 năm trở
lên hoàn thiện.
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
III. NỘI DUNG VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG KẾ HOẠCH 5
NĂM.
1. Nội dung kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế - xã hội.
Khái niệm: Kế hoạch 5 năm là một sự cụ thể hoá các mục tiêu và
quy hoạch phát triển trong lộ trình phát triển dài hạn của đất nước. Nó thể
hiện bằng việc xác định các mục tiêu, chỉ tiêu về kinh tế - xã hội. Xác định
các chính sách chủ yếu, các giải pháp cơ bản, các cân đối vĩ mô quan trọng
để thực hiện phân bổ nguồn lực một cách có hiệu quả cho khu vực nhà
nước và kích thích sự phát triển cho khu vực tư nhân trong khoảng thời
gian 5 năm.
Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm bao gồm những nội dung
cần tổ chức triển khai nghiên cứu như sau:
- Đánh giá tình hình thực hiện các mục tiêu và các chỉ tiêu của kế
hoạch 5 năm trước, trong đó phải nêu lên những việc làm được và những
việc chưa làm được, rút ra những nguyên nhân và những bài học.
Dự báo các tình huống phát triển trong thời kỳ kế hoạch, bao gồm
đánh giá các nguồn lực phát triển (tài nguyên lao động, đất đai, vốn tài
chính, vốn công nghệ, chất xám) có thể khai thác đưa vào phát triển trong
kỳ kế hoạch: dự báo các tình huống kinh tế - xã hội trong và ngoài nước,
mối tác động của các yếu tố liên quan, những thuận lợi và khó khăn trong
quá trình phát triển của thời kỳ kế hoạch.
Lựa chọn các phương án phát triển, phân tích từng phương án dựa
trên việc dự báo các tình huống phát triển. Có phương án phát triển dựa vào
khả năng vượt những khó khăn, tồn tại và duy trì, phát triển những yếu tố
thuận lợi. Đồng thời cũng xây dựng những phương án với những dự báo có
nhiều khó khăn, để chủ động trong việc điều hành kế hoạch trong suốt thời
gian thực hiện.
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
Xây dựng hệ thống các quan điểm phát triển dựa vào chiến lược phát
triển kinh tế - xã hội cuả đất nước và sự phân kỳ các giai đoạn phát triển.
Nội dung này bao gồm thiết lập hệ thống các tư tưởng chỉ đạo xây dựng kế
hoạch xuyên suốt trong thời kỳ kế hoạch. Một số quan điểm cần phải được
nghiên cứu là.
- Quan điểm về việc kết hợp tăng trưởng ổn định bền vững và tạo
điều kiện phát triển cho giai đoạn, quan điểm về kết hợp hài hoà kinh tế và
xã hội, quan điểm về phát triển toàn diện, quan điểm về kết hợp nguồn lực
và khai thác nguồn nội lực bên ngoài.
Xác định mục tiêu và các chỉ tiêu phát triển của nền kinh tế. ở cấp
tổng thể nền kinh tế, cần xác định hệ thống mục tiêu kinh tế vĩ mô, bao
gồm một số mục tiêu cơ bản :
- Tăng trưởng kinh tế mà mục tiêu tổng quát là tốc độ gia tăng GDP,
theo đó là tốc độ gia tăng ngành công nghiệp, nông, lâm, ngư nghiệp, dịch
vụ.
- ổn định tài chính trong tỉnh, tăng khả năng và tiềm lực tài chính, xử
lý hài hoà quan hệ tích luỹ tiêu dùng tăng khả năng đầu tư phát triển kinh tế
xã hội.
- Tăng khả năng đối ngoại, xuất - nhập khẩu và thu hút nguồn vốn
đầu tư từ bên ngoài.
- Bảo đảm công ăn việc làm, giảm thất nghiệp, phát triển dân trí, cải
thiện dân sinh và các mặt xã hội.
Xây dựng hệ thống các cân đối vĩ mô chủ yếu, bao gồm việc tính
toán và xác định các cân đối về tích luỹ tiêu dùng, cân đối ngân sách, cân
đối về đầu tư phát triển kinh tế - xã hội với việc huy động toàn bộ nguồn
lực phát triển trong nền kinh tế, cân đối về xuất - nhập khẩu, cân đối về cán
cân thanh toán, cân đối về năng lực sản xuất và nhu cầu các sản phẩm chủ
yếu.
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
Xây dựng các chương trình phát triển, nhằm bảo đảm mục tiêu. Bao
gồm những nội dung sau đây:
- Mục tiêu của chương trình dự án.
- Phạm vi tác động của chương trình đến khả năng hoàn thành các
mục tiêu vĩ mô của nền kinh tế, của địa phương của vùng.
- Các điều kiện cân đối để thực hiện các chương trình, bao gồm cả
các giải pháp và các cơ chế chính sách nhằm huy động mọi nguồn lực trong
nước.
- Cơ chế điều hành chương trình
Xây dựng chương trình đầu tư phát triển toàn xã hội nhằm bảo đảm
thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô, trong đó đặc biệt nhấn mạnh chương
trình đầu tư công cộng: bao gồm những danh mục các dự án đầu tư trong
từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa bàn, từng thời gian khởi công và hoàn
thành, tương ứng với việc huy động 5 nguồn vốn khác nhau để đưa vào
thực hiện:
Các giải pháp lớn:
- Các cân đối vĩ mô cơ bản (cân đối tích luỹ - tiêu dùng, cân đối
nguồn vốn đầu tư xã hội )
- Các cơ chế, thể chế thực hiện chính sách.
- Các giải pháp liên quan đến thực hiện kế hoạch 5 năm.
Dự báo phát triển.
Công tác kế hoạch hoá có bản chất là hướng tới các kể quả trong
tương lai. Vì vậy sự tồn tại của nó luôn gắn liền với hoạt động dự báo. Với
tư cách là một khâu tiền đề hoàn thiện kế hoạch, vài trò của dự báo là đi
trước để đào tạo cơ sở cho việc hoạch định chiến lược, xây dựng kế hoạch,
xây dựng quy hoạch, xây dựng chính sách. Vì vậy: nội dung của công tác
dự báo là:
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
- Phân tích xu thế phát triển kinh tế - xã hội của đất nước hay một địa
phương nào đó và dự báo phát triển của những linh vực trong sự phát triển
kinh tế xã hội như thu nhập, việc làm, sự phát triển đồng bộ…
- Phân tích ảnh hưởng của thị trường kinh tế thế giới tác động đến
nền kinh tế trong nước.
- Xác định những nhân tố tác động đến kinh tế - xã hội đất nước, như
nguồn nguyên nhiên liệu, giá cả, sức mua của nhân dân, những thay đổi về
thị trường, tâm lý người tiêu ding, sự tiến bộ của khoa học công nghệ.
Xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
- Việc xác định quan điểm, mục tiêu phát triển việc định hướng cơ
cấu kinh tế - xã hội và các chính sách chủ yếu để huy động mọi nguồn lực,
mọi yếu tố cả bên trong và bên ngoài nhằm tạo ra những động lực phát
triển là nội dung cốt lõi của kế hoạch phát triển. Khi đã xác định được kế
hoạch thì việc phát triển kinh tế - xã hội sẽ có cơ sở vững chắc, tạo điều
kiện để biến kế hoạch thành hiện thực.
- Nội dung cơ bản của việc xác định kế hoạch 5 năm là các phương
án phát triển kinh tế vĩ mô dài hạn và trung hạn, trong đó có các chỉ tiêu cơ
bản như tốc độ tăng trưởng GDP của vùng được lập kế hoạch, phát triển xã
hội, định hướng kinh tế đối ngoại,
- Định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thành phần kinh tế, hợp tác
đầu tư đối với nền kinh tế cũng như các vị trí trọng điểm và các ngành
quan trọng.
Xây dựng quy hoạch tổng thể, quy hoạch ngành, quy hoạch vùng
Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển
các vùng và các ngành kinh tế là xây dựng khung vĩ mô về xây dựng và tổ
chức không gian, nhằm cung cấp những căn cứ khoa học cho các cấp để chỉ
đạo vĩ mô nền kinh tế thông qua các kế hoạch, các chương trình và dự án
đầu tư, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững và có hiệu quả.
SV: Đỗ Văn Thành – Lớp Kế hoạch 46B
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét