English muffin vô danh hay không? Không nhất thiết là như vậy, may mắn thay, còn có
những điều luật khác nữa.
2.Luật về chủng loại sản phẩm
Nếu bạn không ở vị trí đầu tiên của một chủng loại, hãy tạo ra sản phẩm mới mà bạn ở vị
trí đầu tiên.
Người thứ ba bay một mình qua Đại Tây Dương là ai? Nếu bạn không biết được Bert
Hinkler là người thứ hai đã một mình bay qua Đại Tây Dương, tất nhiên bạn khó mà biết
được tên của người thứ ba. Nhưng bạn lại biết được, đó là Amelia Earhart.
Ngày nay, cô Amelia được biết đến như là “người thứ ba bay một mình qua Đại Tây
Dương” hay là “người phụ nữ đầu tiên bay qua Đại Tây Dương”?
Sau khi bia Heineken gặt hái thành công, các vị tại công ty Anheuser-Busch có thể nói:
“chúng ta cũng phải nhập một loại bia!”. Nhưng họ đã không làm vậy. Thay vì vậy, họ
nói: “nếu đã có một thị trường cho loại bia nhập khẩu có giá cao, thì cũng có thể có được
thị trường cho một loại bia nội địa với giá cao”. Và họ triển khai việc sản xuất bia
Michelob, loại bia nội địa đầu tiên có giá cao, và ngày nay đã bán gấp đôi bia Heineken.
(Thực tế, Anheuser-Busch cũng đã nhập khẩu một loại bia, đó là bia Carlsberg, rất có
tiếng ở Châu Au, nhưng tại Mỹ đã không đi tới đâu).
Bia Miller Lite là loại bia nhẹ nội địa đầu tiên, và phải đợi 5 năm sau mới có một nhà
nhập cảng thốt lên: “nếu có một thị trường cho bia nhẹ nội địa thì cũng có một thị trường
cho bia nhẹ nhập khẩu”. Kết qủa là bia Amstel Light trở nên loại bia nhẹ nhập khẩu bán
chạy nhất.
Nếu bạn không chen trước được vào trí nhớ của khách hàng tương lai, xin đừng thất
vọng, hãy tìm kiếm một mặt hàng mới mà mình đứng ở vị thế đầu tiên. Không khó như
bạn tưởng đâu.
Sau khi IBM trở nên thành công lớn trong lĩnh vực máy vi tính thì tất cả thiên hạ và bà
con của họ liền đổ xô vào lĩnh vực này. Burroughs, Control Data, General Electric,
Honeywell, NCR, RCA, Sperry. Họ được gọi là nàng bạch tuyết và bảy chú lùn.
Có chú lùn nào lớn lên và trở thành một sức mạnh toàn cầu với 126.000 nhân viên và
doanh thu là 14 tỷ USD, và được ghi nhận là “công ty máy vi tính lớn thứ nhì trên thế
giới” không? Không có ai hết. Công ty máy tính thành công nhất cuả thập niên 70 và 80
sau IBM là công ty Digital Equipment Corporation. IBM là công ty máy tính đầu tiên,
DEC là công ty máy tính cỡ nhỏ đầu tiên (minicomputers).
Nhiều công ty máy tính khác (và các chủ nhân của nó) trở nên giàu có và nổi tiếng bằng
cách theo một nguyên tắc đơn giản: “nếu bạn không ở vị trí thứ nhất của một lĩnh vực,
hãy tạo ra một lĩnh vực mới mà bạn ở vị thế đầu tiên”.
Tandem là công ty máy tính chịu đựng sai sót đầu tiên (fault- tolerant computers) và đã
đạt doanh số 1,9 tỷ USD. Cũng vậy, Stratus là công ty máy tính chịu đựng sai sót loại nhỏ
đầu tiên. Ngày nay Stratus có doanh số 500 triệu USD.
Các điều kiện tiếp thị có khó không? Không. Chúng thật đơn giản. Tuy nhiên, áp dụng
chúng vào thực tế lại là vấn đề khác. Cray Research (super computer). Ngày nay, Cray là
một công ty với doanh số 800 triệu USD. Cũng vậy, Convex đã đưa ra loại máy siêu vi
tính loại nhỏ (mini super computer). Hiện nay, Convex có doanh số 200 triệu USD.
Đôi khi bạn có thể thay đổi vị trí để trở thành người thắng cuộc bằng cách sáng tạo ra một
lĩnh vực mới. Commodore là một hãng sản xuất vi tính cá nhân cho gia đình không thành
công, cho đến khi chế tạo được “Amiga”- là loại máy tính đa môi trường đầu tiên
(multimedia computer). Và Commodore Amiga thắng lợi lớn với doanh số hàng năm trên
500 triệu USD.
Có rất nhiều cách khác nhau để đạt vị trí đầu tiên. Công ty Dell đã chen vào lĩnh vực máy
vi tính cá nhân bằng cách bán máy qua điện thoại. Ngày nay, Dell có doanh số 900 triệu
USD.
Khi bạn tung ra sản phẩm mới câu hỏi đầu tiên tự hỏi không phải là “làm thế nào để sản
phẩm mới tốt hơn những sản phẩm cạnh tranh” mà là “sản phẩm này là sản phẩm đầu tiên
của lĩnh vực nào?”.
Charles Schwab đã không mở một văn phòng môi giới tốt hơn mà mở một văn phòng
môi giới giảm giá đầu tiên. Tạp chí Lear’s không phải là tạp chí dành cho phụ nữ đầu
tiên, nhưng nó là tạp chí đầu tiên dành cho các phụ nữ trưởng thành (không phải là tạp
chí dành cho phụ nữ mới sinh ngày hôm qua).
Việc này ngược lại với tư tưởng tiếp thị cổ điển là: làm thế nào để người ta ưa thích nhãn
hiệu của mình hơn?
Hãy quên nhãn hiệu đi. Hãy nghĩ đến các mặt hàng. Các khách hàng tương lai sẽ cảnh
giác khi nói đến nhãn hiệu vì mọi người đều khoe tại sao nhãn hiệu của họ tốt hơn.
Nhưng khách hàng luôn cởi mở khi nói đến mặt hàng vì người ta đền ham thích cái gì
mới lạ, ít người thích thú với cái gì tốt hơn.
Khi bạn ở vị thế đầu tiên trong một lĩnh vực, hãy đẩy mạnh lĩnh vực này, điều cốt yếu là
bạn không có ai cạnh tranh. DEC đã nói với khách hàng là tại sao họ phải mua một máy
vi tính loại nhỏ chứ không hề nói họ phải mua một máy tính loại nhỏ hiệu DEC.
Khởi đầu, công ty Hertz giới thiệu dịch vụ cho thuê xe ôtô; Coca-Cola bán thức uống giải
khát. Các chương trình tiếp thị của cả hai công ty đã hữu hiệu hơn kể từ đó.
3.Luật về trí nhớ
Hãy ở vị trí đầu tiên trong trí nhớ hơn là ở vị trí đầu tiên của thị trường
Máy vi tính cá nhân đầu tiên của thế giới là máy MITS Altair 8800.
Luật dẫn đầu khiến ta nghĩ rằng máy MITS Altair 8800 (thật bất hạnh khi chọn cái tên
này) phải là nhãn hiệu số một về máy vi tính cá nhân. Không may, sản phẩm này không
tồn tại với chúng ta.
Du Mont sáng chế ra máy truyền hình thương mại đầu tiên. Duryea giới thiệu xe ôtô đầu
tiên, Hurlay bán ra máy giặt đầu tiên. Tất cả đều không tồn tại. Như vậy là có gì sai trái
với luật dẫn đầu đã bàn ở chương 1 hay sao? Không phải vậy nhưng luật về trí nhớ đã sửa
đổi nó. Hãy ở vị trí đầu tiên trong trí nhớ của khách hàng hơn là ở vị trí đầu tiên của thị
trường. Ơ vị trí đầu tiên trên thị trường chỉ là kết qủa của việc xâm nhập vào trí nhớ trước
tiên.
Ví dụ, IBM không phải là công ty đầu tiên trên thị trường với loại máy vi tính lớn có
công suất cao. Công ty Remington Rand là công ty đầu tiên trên thị trường với máy
UNIVAC. Nhưng một cố gắng tiếp thị tổng hợp đã khiến IBM chiếm vị trí thứ nhất trong
trí nhớ khách hàng và đã giành thắng lợi.
Luật về trí nhớ tiếp theo sau luật về nhận thức (Law of perception). Nếu tiếp thị là trận
chiến của nhận thức, không phải của sản phẩm thì trí nhớ đóng vai trò quyết định đối với
thị trường.
Mỗi năm có hàng ngàn doanh nhân thất bại vì đã vi phạm luật này. Một vài người có ý
tưởng hay quan niệm mà họ tin là sẽ (hoặc có thể) cách mạng hóa một nền công nghiệp.
Vấn đề là làm sao đưa quan điểm hay tư tưởng này vào tâm trí của các khách hàng tương
lai.
Giải pháp có tính ước lệ của vấn đề là tiền bạc. Đó là nguồn để tạo ra các sản phẩm hay
dịch vụ, cùng với tài nguyên, tổ chức các cuộc họp báo, tham dự triển lãm thương mại,
quảng cáo và các chương trình tiếp thị bằng thư tín trực tiếp. (Chương 22: luật về tiềm
năng). Không may, việc này đưa đến một nhận thức là mấu chốt của tiếp thị đều như
nhau: tiền bạc. Điều này không đúng sự thật. Tiền bạc đã bị lãng phí cho tiếp thị nhiều
hơn bất cứ hoạt động nào khác của con người (dĩ nhiên là ngoại trừ các hoạt động của
chính quyền).
Bạn không thể nào thay đổi được một ý nghĩ đã thành hình trong tâm trí. Nó cũng như
đương đầu với chiến lũy của quân thù.
Công ty Wang là công ty đầu tiên về những bộ phận xử lý văn bản, nhưng thế giới đã bỏ
xa loại máy này và tiến đến máy tính điện tử. Công ty Wang đã không đáp ứng được
chuyển biến này. Thay vì đầu tư hàng triệu USD vào công việc phát triển máy vi tính cá
nhân và máy vi tính loại nhỏ thì Wang lại theo đuổi công việc của một công ty chế tạo bộ
phận xử lý văn bản.
Xerox là công ty về máy photocopy đầu tiên và rồi lại cố gắng lao vào kinh doanh máy vi
tính. Hai mươi lăm năm sau đó, dù tiêu tốn 2 tỷ USD nhưng Xerox vẫn không đi được tới
đâu trong lĩnh vực máy vi tính.
Bạn muốn thay đổi một từ nào đó trên máy vi tính, chỉ cần đánh chồng lên (overwrite)
hoặc xóa (delete) đi mà thôi. Bạn muốn thay đổi một tâm trí thì quên chuyện đó đi. Một
khi ý nghĩ đã được hình thành, rất hiếm có thể thay đổi hay có thể nói là không thể thay
đổi được. Trong tiếp thị, bạn sẽ phí sức khi cố công thay đổi một nhận thức đã được hình
thành trong tâm trí khách hàng.
Điều đó nói lên bí mật của một quan niệm có thể hiện ra chớp nhoáng trong đầu của con
người. Hôm nay, bạn chưa hề nghe nói đến một người. Ngày mai, người đó trở nên nổi
tiếng. Cái “cảm giác chớp mắt” này không phải là một hiện tượng bất thường.
Nếu bạn muốn tạo ra một ấn tượng sâu sắc cho một người nào đó, bạn không thể lách vào
trong tâm trí họ và rồi từ từ tạo ra một quan niệm thuận lợi theo thời gian. Tâm trí không
hoạt động theo cách ấy. Bạn phải nhảy bổ vào tâm trí.
Lý do bạn phải nhảy bổ vào thay vì luồn lách bởi lẽ người ta không thích thay đổi suy
nghĩ của mình. Một khi họ đã có ấn tượng như thế nào thì nó là như vậy. Họ nghĩ bạn là
loại người như thế nào thì ghi vào tâm trí. Bạn không thể trở thành một người khác trong
tâm trí cuả họ.
Một trong những bí quyết của tiếp thị là vai trò của tiền bạc. Có lúc, với một ít đô-la có
thể tạo ra một phép lạ. Ngày kế tiếp, hàng triệu đô-la cũng không thể cứu vãn một công
ty đang xuống dốc. Khi có một cái đầu tốt, dù với một ít tiền bạn cũng tiến thật xa. Hãng
Apple đã bay cao trong lĩnh vực vi tính với 91.000 USD đóng góp của Mike Markkula.
Tên Apple đã lọt vào tâm trí khách hàng bởi vì đó là một cái tên giản dị và dễ nhớ. Mặt
khác, các đối thủ của Apple lại có các tên phức tạp, khó nhớ. Đầu tiên, có năm hãng máy
tính cá nhân cùng lao vào một lúc: Apple II, Commodore Pet, IMSAI 8080, MITS Altair
8800 và Radio Shack TRS-80. Bạn hãy tự hỏi cái tên nào đơn giản và dễ nhớ nhất?
4.Luật về nhận thức
Tiếp thị không phải là cuộc chiến của sản phẩm. Đó là cuộc chiến của các nhận
thức.
Nhiều người nghĩ tiếp thị là cuộc chiến của các sản phẩm. Về lâu dài, họ dự tính sản
phẩm tốt nhất sẽ chiến thắng.
Tâm trí của các nhà tiếp thị đã bị tràn ngập trước với công việc nghiên cứu và thu thập
các sự kiện. Họ phân tích sao cho sự thật đứng về phía họ, rồi tuyên bố một cách tự tin
trên đấu trường tiếp thị rằng họ có sản phẩm tốt nhất và khẳng định sản phẩm tốt nhất sẽ
thắng.
Đó là một ảo tưởng. Không có thực tế khách quan. Không có những sự kiện. Không có
những sản phẩm tốt nhất. Tất cả hiện hữu trong thế giới tiếp thị là những nhận thức trong
tâm trí khách hàng. Chỉ có nhận thức là thực tại còn mọi thứ khác đều là ảo tưởng.
Tất cả sự thật đều có tính tương đối. Tương đối với tâm trí của bạn hay tâm trí của người
khác. Khi bạn nói: “tôi đúng còn người kia sai”, thực ra là bạn muốn nói mình nhận thức
hay hơn người nào đó.
Hầu hết mọi người đều cho rằng mình nhận thức hay hơn người khác. Họ có cảm giác
của một sự hoàn hảo mang tính chủ quan. Nhận thức của họ luôn chính xác hơn người
láng giềng hay bạn bè. Sự thật và nhận thức trở nên hợp nhất trong tâm trí, không có sự
khác biệt giữa hai điều đó.
Đó là điều khó nhận thấy. Đương đầu với thực tại phủ phàng là sự cô đơn trong vũ trụ,
người ta tự tách mình ra khỏi thế giới. Họ “sống” trong một đấu trường của sách vở, điện
ảnh, truyền hình, báo chí. Họ “thuộc về” các câu lạc bộ, các tổ chức, hội đoàn. Bức họa
bên ngoài của thế giới hình như thật hơn là thực tại bên trong tâm trí họ.
Người ta bám víu vào sự tin tưởng rằng thực tại là thế giới bên ngoài của trí tuệ và cá
nhân là một hạt bụi của vũ trụ. Thực tế ngược lại. Chỉ có một thực tại bạn có thể chắc
chắn tin vào, đó là nhận thức riêng của bạn. Nếu vũ trụ hiện hữu, nó hiện hữu bên trong
tâm trí của chính bạn và tâm trí của những người khác. Đó là thực tại mà các chương
trình tiếp thị phải đương đầu.
Có thể có thực các đại dương, sông ngòi, thành phố và nhà ở nơi đó, nhưng chẳng có
cách nào cho chúng ta biết các vật này ngoại trừ thông qua nhận thức riêng của chúng ta.
Tiếp thị là một sự vận dụng các nhận thức này.
Hầu hết các sai lầm về tiếp thị bắt nguồn từ giả thuyết là bạn đang chiến đấu trong một
trận chiến của các sản phẩm. Tất cả những điều luật trong cuốn sách này lại rút ra từ
những quan điểm ngược lại.
Một số nhà tiếp thị khảo sát những qui luật tiếp thị tự nhiên dựa vào một lập luận sai lầm:
sản phẩm chính là trung tâm của các chương trình tiếp thị và rồi bạn sẽ thắng hay thua
dựa vào sản phẩm. Đó chính là lý do tại sao đường lối tiếp thị tự nhiên của một số sản
phẩm (từng được coi là hợp lý) luôn bị sai lầm.
Chỉ có cách nghiên cứu cách nhận thức được hình thành ra sao trong tâm trí và đặt trong
tâm các chương trình tiếp thị của bạn trên các nhận thức này bạn mới có thể vượt qua các
sai lầm căn bản của bản năng tiếp thị.
Mỗi người trong chúng ta (nhà sản xuất, phân phối, đại lý, khách hàng…) đều nhìn thế
giới qua một cặp mắt. Nếu có một sự thật khách quan ở đó, làm thế nào chúng ta biết
được? Ai sẽ nói cho chúng ta biết? Chỉ có thể là do một người nào khác nhìn cùng một
cảnh tượng qua một cặp mắt khác mà thôi.
Sự thật không hơn không kém chỉ là nhận thức của một chuyên gia. Mà ai là chuyên gia?
Đó là những người được người khác công nhận họ là những chuyên gia.
Nếu sự thật là ảo ảnh như vậy tại sao có qúa nhiều bàn cãi trong tiếp thị gọi là những sự
kiện? Tại sao có nhiều quyết định tiếp thị dựa trên việc so sánh những sự kiện? Tại sao
nhiều nhà tiếp thị coi sự thật đứng về phía họ, rằng các công việc của họ là sử dụng sự
thật như là vũ khí để sửa chữa những sai lầm đã hiện hữu trong tâm trí của khách hàng.
Các nhà tiếp thị tin tưởng vào các sự kiện bởi vì họ tin tưởng vào thực tại khách quan. Nó
cũng thật dễ dàng để các nhà tiếp thị cho rằng sự thật ở về phía họ. Nếu bạn nghĩ là bạn
cần sản phẩm tốt nhất để thắng trong trận chiến tiếp thị, thì bạn sẽ dễ dàng tin là mình có
sản phẩm tốt nhất. Tất cả chỉ đòi hỏi bạn một sự sửa đổi nhỏ trong nhận thức của chính
bạn.
Thay đổi tâm trí của khách hàng lại là vấn đề khác. Tâm trí của khách hàng rất khó thay
đổi. Với một chút kinh nghiệm về một loại sản phẩm, người tiêu dùng cho rằng họ đúng.
Một nhận thức hiện hữu trong tâm trí thường được diễn giải như là một sự thật chung.
Người ta nghĩ hiếm khi nào, nếu không muốn nói là không khi nào họ sai lầm, ít nhất là
trong tâm trí của họ.
Thật dễ dàng để nhận thấy sức mạnh của nhận thức qua sản phẩm khi những sản phẩm
được tách biệt nhau. Ví dụ: Toyota, Honda và Nissan là 3 hãng xe lớn nhất nhảy vào thị
trường Mỹ. Hầu hết các nhà tiếp thị cho rằng cuộc chiến giữa ba nhãn hiệu được căn cứ
vào phẩm chất, mẫu mã kiểu dáng, công suất và giá cả. Không đúng như vậy. Cái gì mà
người ta nghĩ về xe Honda, Toyota và Nissan thì ý nghĩ đó quyết định nhãn hiệu nào sẽ
thắng. Tiếp thị là một cuộc chiến của nhận thức.
Các nhà sản xuất xe ôtô Nhật Bản bán ra cùng một loại xe tại Mỹ cũng như tại Nhật. Nếu
tiếp thị là cuộc chiến của sản phẩm, thì thứ tự doanh số bán ra tại hai quốc gia phải giống
nhau, vì cùng phẩm chất, cùng mẫu mã, cùng công suất, cùng giá cả thì tại Mỹ và Nhật
bán ra phải như nhau. Thế nhưng, ở Nhật, xe Honda còn lâu mới tới gần được hãng xe
dẫn đầu. Xe Honda đứng hạng ba sau xe Toyota và Nissan. Hãng Toyota bán ra gấp bốn
lần xe Honda bán ra tại Nhật.
Như vậy điều gì khác biệt giữa xe Honda bán ra tại Nhật và xe Honda bán ra tại Mỹ? Sản
phẩm như nhau, nhưng nhận thức trong tâm trí khách hàng khác nhau.
Nếu bạn nói với bạn bè ở New York rằng bạn mới mua một xe Honda, họ có thể sẽ hỏi
bạn: “Anh đã mua kiểu nào? Một chiếc Civic, một chiếc Accord? Hay là một chiếc
Prelude?” Nhưng khi bạn khoe với bạn bè ở Tokyo là bạn mới mua một xe Honda, các
bạn Nhật sẽ hỏi: “Anh mua loại xe gắn máy kiểu gì vậy?”. Ơ Nhật, Honda đi vào tâm trí
khách hàng như là một hãng sản xuất xe gắn máy, và hình như hầu hết người ta không
muốn mua một chiếc xe hơi do một nhà sản xuất xe gắn máy làm ra.
Một tình huống ngược lại, liệu Harley- Davidson có thành công không nếu họ tung ra
một chiếc xe hơi hiệu Harley- Davidson? Bạn nghĩ có thể lắm, nó còn tùy thuộc vào
chiếc xe: phẩm chất, kiểu dáng, công suất máy, giá cả. Ngay cả khi bạn tin rằng Harley-
Davidson có tiếng về làm ra sản phẩm tốt, thì câu trả lời vẫn là không. Người ta nhận
thức về Harley- Davidson như là một hãng sản xuất xe môtô, điều này sẽ làm giảm giá trị
xe hơi Harley- Davidson không cần biết sản phẩm tốt ra sao (chương 12: luật mở rộng).
Tại sao hãng súp Campbell đứng thứ nhất ở Mỹ mà không làm nên trò trống gì ở Anh?
Tại sao súp hiệu Heinz đứng đầu ở Anh mà lại thất bại thảm hại ở Mỹ? Tiếp thị là trận
chiến của nhận thức, chứ không phải của sản phẩm. Tiếp thị là qúa trình giải quyết các
nhận thức này.
Nhiều nhà kinh doanh thức uống tin rằng tiếp thị là chiến tranh mùi vị. Tốt lắm, Coke
mới (new Coke) đứng đầu về mùi vị (hãng Coca- Cola đã thử nghiệm 200.000 lần về mùi
vị, cuộc thử nghiệm cho thấy New Coke có mùi vị ngon hơn Pepsi- Cola và Pepsi có mùi
vị ngon hơn Coca- Cola nguyên thủy).
Nhưng ai là người thắng cuộc chiến tiếp thị này? Thức uống được coi là có vị ngon nhất
trong thí nghiệm là New Coke lại đứng hạng ba. Thức uống ngon thứ ba trong thí nghiệm
la Coca- Cola nguyên thủy lại đứng hạng nhất.
Bạn hãy tin tưởng vào cái gì mà bạn muốn tin. Bạn hãy nếm những gì mà bạn muốn nếm.
Tiếp thị nước giải khát là cuộc chiến của nhận thức, không phải là cuộc chiến của mùi vị.
Cuộc chiến càng khó khăn hơn khi khách hàng thường quyết định mua hàng dựa trên
những nhận thức cũ. Hoặc thay vì dựa vào chính nhận định của họ, khách hàng lại quyết
định dựa vào nhận thức thật tế của người nào đó. Đây là nguyên tắc “everybody knows”
(mọi người đều biết).
Mọi người đều biết là xe Nhật có phẩm chất cao hơn xe Mỹ. Như vậy, người ta quyết
định mua xe dựa trên sự kiện là mọi người đều biết xe Nhật có phẩm chất cao hơn. Khi
người mua hàng được hỏi là có kinh nghiệm riêng của họ về sản phẩm đó không, hầu hết
mọi người đều nói là không có. Và nếu có thì kinh nghiệm cá nhân của họ cũng bị bẻ
cong cho hợp với nhận thức của họ.
Nếu bạn mua phải một chiếc xe Nhật không tốt, họ coi bạn là xui xẻo, bởi vì tất cả mọi
người đều nghĩ rằng xe Nhật được chế tạo với phẩm chất cao. Ngược lại, nếu bạn có một
xe Mỹ tốt, bạn được coi là may mắn, bởi vì tất cả mọi người đều cho rằng xe Mỹ kém
phẩm chất.
Tất cả mọi người đều biết xe Audi có vấn đề trục trặc. Ngày 23/11/1986, hãng thông tấn
và truyền hình CBS phát đi trong chương trình “60 phút” câu chuyện “mất sự điều
khiển”, phóng sự này lưu ý mọi người về một số lời phàn nàn của người tiêu dùng về sự
gia tăng tốc độ không kiểm soát được của xe Audi. Số lượng xe Audi bán ra tại Mỹ sụt
giảm tới mức từ 60.000 xe trong năm 1986 xuống còn 12.000 xe năm 1991. Nhưng bản
thân bạn đã gặp vấn đề gì về sự gia tăng tốc độ không kiểm soát được của xe Audi chưa?
Hầu như là không. Mọi chuyên gia về xe ôtô không tìm thấy vấn đề bị phàn nàn này. Tuy
vậy, nhận thức vẫn tiếp tục kéo dài.
Mới đây hãng Audi đã tung ra một quảng cáo nhằm so sánh xe của họ với hai loại xe
tương tự của Mercedes Benz và BMW. Theo quảng cáo, các chuyên gia về xe ôtô của
Đức đã xếp hạng xe Audi trên cả Mercedes và BMW.
Bạn có tin điều đó không? Có lẽ là không.
Điều đó có thật không? Không thành vấn đề.
Vậy tiếp thị không phải là trận chiến của sản phẩm. Đó là trận chiến của nhận thức.
5. Luật về trọng tâm:
Khái niệm mạnh mẽ nhất trong tiếp thị là làm chủ được một từ có trong tâm trí
khách hàng.
Một công ty có thể thành công vượt bậc nếu công ty đó tìm cách làm chủ một từ nào đó
trong tâm trí khách hàng. Không phải là một từ phức tạp, không phải sáng tạo ra từ đó.
Những từ đơn giản là tốt nhất, thường có trong từ điển.
Đây là luật về trọng tâm (law of focus). Bạn rút ngắn đường đi vào tâm trí khách hàng
bằng cách thu nhỏ điểm hội tụ thành một từ đơn hay một khái niệm. Đó là sự hy sinh căn
bản trong tiếp thị.
Hãng Federal Express đã đưa được từ overnight vào tâm trí khách hàng của họ bởi vì
hãng đã hy sinh các dịch vụ khác và chỉ tập trung vào dịch vụ giao nhận hàng trong một
đêm mà thôi (overnight package delivery).
Trong một chừng mực nào đó, vị trí dẫn đầu hay vị trí tốt hơn đã tạo điều kiện để nhãn
hiệu hay công ty dẫn đầu đó làm chủ một từ trong tâm trí khách hàng. Nhưng từ mà công
ty dẫn đầu làm chủ phải thật đơn giản đến mức độ như là vô hình.
Hãng dẫn đầu có thể làm chủ một từ đại diện cho cả chủng loại (category). Ví dụ: hãng
IBM làm chủ từ computer. Đây cũng là một cách nói khác đi về việc một nhãn hiệu trở
thành tên gọi chung cho cả chủng loại “Chúng tôi cần một máy IBM, có ai nghi ngờ đó
không phải là một máy vi tính hay không?
Bạn có thể đánh giá được vị trí được khẳng định của những người dẫn đầu qua việc kết
hợp những từ ngữ. Nếu các từ cho trước là computer, copier, chocolate bar và cola được
đưa ra, thì bốn từ thích hợp nhất sẽ là IBM, Xeror, Hershey’s và Coke.
Một người dẫn đầu khôn ngoan sẽ tiến thêm một bước để cũng cố vị trí dẫn đầu của
mình. Công ty Heinz là chủ từ ketchup (tương cà chua) nhưng nó đã nổ lực để độc lập:
Điều quan trọng nhất của ketchup là “ketchup đặc nhất của miền Tây” (slowest ketchup
in the West). Chỉ cần làm chủ được từ slow thôi, Heinz duy trì được sự kiểm soát 50% thị
trường.
Nếu bạn không phải là người dẫn đầu thì từ của bạn nên thu hẹp trọng tâm. Tuy nhiên,
quan trọng hơn nữa từ của bạn phải có ngay trong chủng loại sản phẩm, không ai có thể
giấu nó được.
Bạn không cần phải là một nhà ngôn ngữ học uyên thâm mới có thể đạt được thắng lợi.
Prego đã thắng hãng dẫn đầu Ragu về sốt mì ống (spaghetti sauce) và chiếm 27% thị
trường nhờ một ý kiến vay mượn từ hãng Heinz, từ của hãng Prego là thicker (đặc hơn).
Những từ hiệu qủa nhất là những từ đơn giản và có khuynh hướng nói về lợi ích. Không
cần biết sản phẩm phức tạp ra sao, không cần biết nhu cầu thị trường thế nào, tốt nhất là
luôn đặt trọng tâm vào một từ hay lợi ích của khách hàng, hơn là hai, ba hoặc bốn từ.
Việc này sẽ đạt kết qủa to lớn hơn nếu bạn đưa ra một lợi ích mạnh mẽ, khách hàng có
thể cho bạn biết một số lợi ích khác nữa. Một sốt mì ống “đặc hơn” (thicker) nói lên
phẩm chất tốt, giá trị dinh dưỡng cao…
Một xe hơi được thiết kế “an toàn hơn” nói lên xe được thiết kế và máy móc tốt hơn (a
“safer” car). Không biết đó có phải là kết quả của một qúa trình được cân nhắc kỹ hay
không, mà hầu hết các công ty (hay nhãn hiệu) thành công là những công ty làm chủ một
từ có trong tâm trí người tiêu dùng, (một vài từ như Volkswagen’s fahrvergnugen không
đáng để làm chủ). Sau đây là một vài ví dụ:
Kem đánh răng Crest Cavities
Xe ôtô Mescedes Engineering
Xe ôtô Volvo Safety
Xe ôtô BMW Driving
Bánh pizza Domino’s Home delivery
Nước uống Pepsi Cola Youth
Hãng Nordstrom Service
Các từ đều khác nhau. Nó có thể liên hệ tới lợi ích (ngăn ngừa sâu răng- cavity
prevention), liên hệ tới dịch vụ (giao hàng tận nhà- home delivery).
Mặc dù chúng ta biết rằng những từ đó luôn ngự trị trong đầu khách hàng, nhưng không
phải nó tồn tại mãi mãi. Cũng có lúc cần thay đổi các từ. Đó chẳng phải là công việc dễ
dàng. Câu chuyện vừa mới đây của Lotus Development Corporation là một minh chứng
rõ bản chất của vấn đề này.
Từ nhiều năm qua, hãng Lotus đã làm chủ từ spreadsheet. Lotus đồng nghĩa với 1-2-3 và
spreadsheet . Nhưng từ spreadsheet bị cạnh tranh, và triển vọng phát triển bị giới hạn.
Cũng giống như các công ty khác, Lotus muốn lớn mạnh hơn. Làm thế nào để công ty
vượt qua được mình, mà chỉ vốn là hãng kinh doanh một loại sản phẩm?
Đáp số có tính quy ước là bành trướng ra mọi hướng như IBM và Microsoft đã làm.
Lotus đã nới rộng việc mua phần mềm của hãng Ami Pro và giới thiệu một số phần mềm
mới. Sau đó Lotus chấn chỉnh lại tổ chức và đặt trọng tâm vào một khái niệm mới được
gọi là groupware, sản phẩm phần mềm dành cho mạng vi tính cá nhân.
Lotus là công ty phần mềm đầu tiên phát triển thành công groupware. Công ty tự nhiên
đã làm chủ một từ thứ hai trong tâm trí khách hàng.
Không giống như Microsoft, Lotus ngày nay có một mục tiêu cho công ty. Công việc này
không phải trong một đêm, mà là một công việc khuếch trương lâu dài trong lĩnh vực
phần mềm.
Những gì mà từ overnight giúp cho Federal Express và từ Safety giúp cho Volvo thì
groupware cũng sẽ làm cho Lotus.
Bạn không thể lấy từ của người khác. Thành công của Lotus là từ groupware, chưa có
công ty nào làm chủ nó. Hơn thế nữa, có một công nghệ rộng lớn hướng về vi tính nối
mạng (network computers). Hơn phân nửa số máy vi tính của giới kinh doanh được nối
mạng. Có cả một tạp chí mới được gọi là network computing.
Nhiều công ty nhìn thấy lợi ích của việc làm chủ một từ hay một khái niệm, nhưng họ lại
bất cẩn để không được là người đầu tiên làm chủ từ đó.
Việc không nên làm trong tiếp thị là bỏ đi những từ đã là của riêng mình và chạy theo
một từ đã thuộc về người khác.
Đây là trường hợp của Atari, công ty làm chủ từ video game. Vì công cuộc kinh doanh sa
sút vào năm 1982, công ty đã đổi qua hướng đi mới. Họ muốn Atari đồng nghĩa với
computers. Tổng giám đốc James Morgan tuyên bố: “Atari có sức mạnh của một cái tên
nhưng đồng thời biểu lộ sự yếu kém. Nó đồng nghĩa với video games- Atari phải định rõ
lại hình ảnh của nó với sản phẩm điện tử”.
Không may cho chiến lược của ông Morgan, các công ty khác kể cả Apple và IBM đã
làm chủ những từ mà ông theo đuổi. Sự đa dạng của Atari là một thảm họa. Nhưng sự trớ
trêu có thực là vào năm 1986 một công ty đã lấy lại khái niệm mà Atari đã vứt bỏ. Đó là
công ty Nintendo, hiện nay kiểm soát 75% thị trường đáng giá hàng tỷ đôla. Bây giờ đố
ai biết được Atari ở đâu?
Điều thiết yếu của tiếp thị là thu hẹp mục tiêu lại. Bạn trở nên mạnh hơn khi giảm bớt
phạm vi hoạt động. Bạn không thể đứng vững khi bạn đuổi theo sau mọi thứ.
Một vài công ty chấp nhận sự thu hẹp mục tiêu và cố gắng hoàn thiện chiến lược này
“Chúng tôi đặt trọng tâm vào phẩm chất cho thị trường. Chúng tôi không dự phần vào thị
trường, đặt nặng vào giá cả”.
Vấn đề là khách hàng không tin vào bạn cho đến khi nào họ thấy bạn chỉ hạn chế công
việc kinh doanh vào các sản phẩm có gía trị cao mà thôi, như Mescedes Benz hay BMW.
General Motors cố gắng bán sản phẩm, chất lượng của sản phẩm tùy thuộc vào giá cả
“Putting quality on the road” là khẩu hiệu mới nhất của công ty. Mỗi một sản phẩm của
General Motor đều có các từ “Mark of Excellence” (dấu hiệu tuyệt hảo). Bạn đoán xem
Ford đang làm gì? Họ làm giống vậy “Quality is Job 1” (phẩm chất là việc đầu tiên),
quảng cáo của hãng Ford đã nói như vậy.
Chủ tịch của hãng Chrysler là ông Lee Iacocca tuyên bố: “Chúng tôi không muốn là lớn
nhất, chúng tôi chỉ muốn là tốt nhất (We don’t want to be biggest, We just want to be the
best). Có ai tin là Iacocca không muốn mình là lớn nhất không?
Đây là những chất liệu to lớn bên trong công ty. Toàn thể phẩm chất, con đường đi đến
sự vĩ đại. Nó là những khẩu hiệu tuyệt vời tại đại hội khách hàng, đặc biệt là khi cộng
thêm với giàn nhạc, hoa và khiêu vũ. Nhưng phía ngoài công ty, các lời nhắn gởi này rơi
rụng lả tả. Có công ty nào tự nhận mình là công ty không có phẩm chất không? Không
khi nào. Mọi người đều nói mình có phẩm chất, kết qủa là không ai có hết.
Bạn không thể thu hẹp trọng tâm với phẩm chất hay các mà không có những bênh vực
cho quan điểm ngược lại. Bạn cũng không thể đặt vị trí của bạn như là một nhà chính trị
lương thiện, bởi vì không có ai muốn chọn vị trí ngược lại (dù rằng có rất nhiều ứng viên
sáng giá).
Tuy nhiên, bạn có thể đặt mình vào một vị trí như một ứng viên thiên về kinh doanh hay
một ứng viên về thế giới lao động, và sẽ được chấp nhận ngay vì có sự ủng hộ cho phe
khác.
Khi bạn đặt trọng tâm vào việc khuếch trương từ ngữ của bạn hãy gạt các luật sư ra
ngoài. Họ muốn đăng ký nhãn hiệu tất cả mọi thứ. Mưu mẹo này là để người khác sử
dụng từ của mình (là người dẫn đầu thì tất nhiên phải có những người đi theo). Thật hữu
ích cho Lotus khi có những công ty khác nhảy vào kinh doanh groupware. Việc đó làm
cho lĩnh vực này quan trọng hơn vào người ta càng khâm phục vị trí dẫn đầu của Lotus.
Một khi bạn đã sở hữu một từ bạn phải xông ra bảo vệ nó trên thị trường, trường hợp của
BMW minh họa việc này rất hay. Từ nhiều năm, hãng BMW là cỗ máy “lái” tốt nhất
(ultimate “driving” machine). Rồi thì công ty quyết định mở rộng dây chuyền sản phẩm
và rượt đuổi theo Mescedes- Benz với xe du lịch cỡ lớn sê-ri 700. Vấn đề là ở chỗ làm
thế nào để cả một căn phòng khách (a living room) có bánh xe lại là một cỗ máy lái tốt
nhất được, bạn chẳng thể nào cảm nhận mặt đường. Kết qủa là mọi thứ bắt đầu tuột dốc
cho BMW. May thay, hãng vừa giới thiệu một loại xe BMW nhỏ, và một lần nữa từ lái
(driving) lại được nhấn mạnh. Công ty đã khôi phục lại trọng tâm của họ.
Luật về trọng tâm áp dụng cho bất cứ cái gì mà bạn bán ra. Ví dụ như ma túy, chiến dịch
về chống ma túy được tuyên truyền rầm rộ trên truyền hình và báo chí đã bị thất bại vì
thiếu trọng tâm. Không có từ nào lọt vào được tâm trí những người dùng ma túy mà có
thể bắt đầu nói về khái niệm ma túy. Quảng cáo chống ma túy cùng khắp mọi nơi.
Bạn có thể nghĩ rằng những lực lượng chống ma túy (những nhà chuyên nghiệp) nên bắt
chước các tay tài tử chống việc phá thai đã đặt trọng tâm vào một từ mạnh mẽ duy nhất-
ủng hộ đời sống và ủng hộ sự lựa chọn.
Các lực lượng chống ma túy nên làm giống như vậy- đặt trọng tâm vào một từ mạnh mẽ
duy nhất. Việc cần thiết là làm sao để ma túy cũng bị xã hội từ chối như là không chấp
nhận thuốc lá bây giờ vậy.
Một từ có thể làm được vai trò độc nhất này là từ loser (người thua cuộc, thất bại). Người
dùng ma túy sẽ tạo ra mọi mất mát, thua thiệt (all kinds of losses) mất việc, mất gia đình,
mất tự do, mất đời sống. Một chương trình mà nói “Ma túy chỉ dành cho người thua
cuộc” có thể sẽ tạo ảnh hưởng sâu đậm, đặc biệt là với những người nghiện, hay dùng ma
túy để giải trí, đó là những người quan tâm tới địa vị xã hội hơn là để chìm đắm trong cơn
say.
Khi đó, biết đâu. Luật trọng tâm, một luật của tiếp thị, có thể giúp hạn chế một tệ nạn lớn
của xã hội.
6.
Luật độc quyền.
Hai công ty không thể nào làm chủ cùng một từ trong tâm trí khách hàng.
Nếu một đối thủ đã làm chủ một từ hay đã chiếm một vị trí trong tâm trí khách hàng rồi
thì thật là vô ích khi cố công làm chủ từ đó. Như đã nêu ở chương 5. Volvo làm chủ từ
“safely”. Nhiều hãng ôtô khác trong đó có cả Mercedes-Benz và General Motors cũng cố
gắng vận dụng từ “safely” để kiếm lời trên thị trường. Nhưng không một ai ngoại trừ
Volvo là người thành công trong việc đưa từ này vào tâm trí khách hàng.
Câu chuyện về Atari là một minh chứng cho sự nhọc công khi hãng toan tính tham gia
vào việc sản xuất máy vi tính cá nhân dùng tại nhà (home computer). Để chống đối lại
những đối thủ đã chuẩn bị và phòng thủ vững chắc, hành động thay đổi tên gọi “game
computer” có thể khả dĩ chấp nhận được vì có lợi thế ở chỗ đã được mọi người nhận thức
là Atari đã sáng tạo ra trò chơi điện tử (computer games), nhưng chỉ có vậy thôi. Thị
trường máy vi tính dùng tại nhà (home computer) đã thuộc về Apple, Commodore và các
hãng khác.
Mặc cho những thất bại thảm hại đã được kể ra, nhiều công ty tiếp tục vi phạm luật độc
quyền. Bạn không thể nào thay đổi được ý nghĩ của người ta một khi nó đã hình thành.
Bạn chỉ làm cho vị trí của đối thủ được vững chắc hơn mà thôi.
Federal Express đã bỏ từ “overnight” và cố gắng lấy từ “worldwide” (toàn thế giới) của
DHL. “Overnight Letter” đã được in trên bao bì của Federal Express trước đây, nay bạn
lại thấy in các từ “FedEx Letter” thay vào chỗ đó. Quảng cáo của hãng trước đây là câu:
“Chắc chắn phải tới nơi trong một đêm (overnight)” thì mới đây, từ “worldwide” đã xuất
hiện trên quảng cáo của Federal Express thay vào chỗ đó.
Sự kiện này đặt ra câu hỏi quan trọng: Federal Express đã từng làm chủ từ “worldwide”
chưa? Có thể nói là không bao giờ. Một ai đó đã làm chủ từ này mất rồi, đó là DHL
Worldwide Express. Khái niệm của họ là “Nhanh hơn nữa trên thế giới”. Để thành công,
Federal Express phải tìm cách thu hẹp trọng tâm để chống lại DHL. Công ty đã không thể
làm được bằng cách cố gắng làm chủ một từ vốn thuộc về DHL trong tâm trí khách hàng.
Lại một ví dụ khác về sự cống gắng nhắm đến việc làm chủ từ ngữ đã thuộc về người
khác. Hãng pin Energizer đã cố gắng lấy khái niệm “long-lasting” (bền lâu) của pin
Duracell. Mặc cho những cố gắng của hãng Eveready, Duracell vẫn sẽ nắm chắc từ
“long-lasting”. Hãng Duracell đã đi trước vào tâm trí khách hàng bằng từ “long-lasting”.
Ngay cả phần tên “Dura” cũng đã nói lên được sự lâu bền.
Cái được gọi là “công cuộc nghiên cứu” trở thành cái bẫy dẫn đến sự sai lầm của các nhà
tiếp thị.
Một đạo quân những nhà nghiên cứu được tuyển dụng, các nhóm nghiên cứu về trọng
tâm được chỉ đạo, các bản thăm dò ý kiến khách hàng (bản câu hỏi in sẵn) được lập ra, và
một bản báo cáo nặng 2 kilogam gồm một bản kê khai các ước muốn về sản phẩm và
dịch vụ được gán cho là của người tiêu dùng.
Nếu đó thật sự là những gì khách hàng muốn thì mình phải đưa cho họ.
Vấn đề lớn nhất mà người tiêu dùng thường gặp phải khi sử dụng pin là gì? Nó không
còn dùng được vào những lúc cần thiết nhất. Vậy người ta đòi hỏi điều gì ở loại pin số
một? Lẽ dĩ nhiên là sự lâu bền, đó là cái mà mình phải quảng cáo. Đúng không? Đáng
tiếc, không đúng như vậy.
Sự kiện mà các nhà nghiên cứu chẳng bao giờ cho bạn biết là đã có một công ty khác làm
chủ ý tưởng đó rồi. Các nhà nghiên cứu này chỉ muốn khuyến khích khách hàng của họ
(tức là bạn) gia tăng số lượng các chương trình tiếp thị. Lý thuyết cho rằng nếu bạn chi
đủ tiền, bạn sẽ làm chủ ý tưởng. Đúng không? Sai.
Cách đây ít năm, hãng Burger King đã tuột dốc và chẳng bao giờ hồi phục lại được nữa.
Một bản nghiên cứu về thị trường cho biết rằng: góp phần nhiều nhất vào kỹ nghệ thức ăn
nhanh (fast food) là từ “fast” (nhanh). Không có gì đáng ngạc nhiên cả. Vì vậy, Burger
King đã làm điều mà hầu hết các nhà tiếp thị có tiếng tăm đã làm, họ tìm tới văn phòng
quảng cáo và nói: “Nếu thế giới muốn nhanh, quảng cáo của chúng tôi phải nói với họ
rằng chúng tôi nhanh”.
Cái mà các nhà nghiên cứu đã bỏ qua là McDonald’s đã được nhận thức là hãng bán
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét